Ne zaboravimo jezike

Velika je verovatnoća da će za vreme čitanja ovog teksta jedan jezik na planeti prestati da postoji. Lingvisti upozoravaju da bi u 21. veku više od polovine od oko 7.000 jezika na zemlji moglo da nestane. Sa njima bi nestalo i viševekovno znanje i razmišljanje koje su negovale različite kulture.

Područja koja su najviše izložena “izumiranju” jezika su ona u kojima žive zajednice sa pretežno malim brojem članova, i koje pritom nemaju razvijene institucije. Prema ranije rađenim istraživanjima takva područja su: severni delovi Australije, centralna južna Amerika, istočni Sibir, centralna Afrika, pojedini jugozapadni i severni delovi Sjedinjenih Američkih Država.

Jezici takođe umiru, ali znatno sporije, u onim sredinama u kojima postoji “dualizam” (suprotstavljenost) više jezika. Veliki problem je i taj što je više od polovine jezika na planeti negovano samo u usmenom obliku, bez ikakvih pisanih rečnika, literature ili tekstova uopšte. Takvi jezici umiru nepovratno sa poslednjim osobama koje su ih poznavale i govorile njima.

Međunarodni dan maternjeg jezika Srbija dočekuje sa oko 30 nacionalnih manjina, čiji jezici nisu u opasnosti, jer ih garantuje Ustav RS. Srpski jezik je ugrožen u istoj meri koliko i ostali evropski jezici, a da li će se (i koliko) očuvati, zavisi  isključivo od države i inicijativa koje bude sprovodilo njeno lingvističko društvo.

Potrebno je modernizovati izdanja pravopisa i gramatike, usavršiti rečnik. Time se matični jezik čini otpornijim na uticaje stranih jezika. U razvijenim zemljama  “osvežavanje” jezičke normative se sprovodi na dve do tri godine, što nažalost nije slučaj i sa našom zemljom.

Potrebno je i više uticati na omladinu, koja pod uticajem TV i interneta sve manje čita klasičnu književnost i sličnu literaturu, a to je neposredni izvor jezika. Bez toga mladi sve češće koriste tzv. “slengove” ili žargone i time polako zaboravljaju sopstveni jezik.

Međunarodni dan maternjeg jezika je ustanovljen 21. februara 1999. godine od strane UNESCO. Ovaj dan se obeležava u sećanje na grupu studenata koji su 1952. godine ubijeni na ulicama bangladeškog grada Dake, samo zato što su protestovali u ime svog jezika.